kapak altından notlar
24 Temmuz 2026 Cuma
The Remains of the Day - Kazuo Ishiguro
I read this book as if “the dignity of a butler” was a metaphor for what it means to be a good person.
Stevens spends the beginning of the book trying to define dignity. He talks to other butlers, looks at his father, wonders whether dignity comes naturally or can be learned. To me, this felt like asking what a good person looks like. We take advice from wise people, we look at role models, and we wonder whether we can become better people even if we were not born into the “elite club.”
One of the ideas that stayed with me was his question of whether dignity can really exist unless it is tested. Without hardship, can we really say someone has dignity? It reminded me of Man’s Search for Meaning, where Frankl says that unless someone can honestly say they would not behave the same way under the same circumstances, they should be careful judging others. The same question applies here: Can someone really say they are good if their goodness has never been tested?
Another thing I kept thinking about was Stevens’s relationship with emotions.
There were two moments where he showed emotion to the outside world but refused to acknowledge it inside himself. One was when his father died. The other was when Miss Kenton told him she was leaving to get married. Other people could see something was happening to him, but internally he refused to participate in it.
I found it difficult to understand. I’m Turkish, so emotions are everything for us. They are part of who you are. I couldn’t wrap my head around being afraid of them.
The relationship between Stevens and Miss Kenton was fascinating. I don’t know whether he consciously loved her, whether the trip was an unconscious attempt to love, or whether the romance novel scene was Ishiguro winking at the reader about Stevens’s emotional state. I don’t think those questions have definitive answers.
What I do think is that, at the end, when Miss Kenton says she sometimes wondered what life with Stevens might have been like, it felt less like a declaration of love and more like a parting gift. She knew nothing could happen anymore. But she cared enough about him to make him see that there is more to life than being a butler.
The old man on the bench also stayed with me:
“You’ll be sorry if you don’t take a walk up there. A couple more years and it might be too late.”
From the moment I read it, it didn’t feel like advice about walking up a hill. It felt like advice about life. Don’t postpone living because one day the opportunity simply won’t be there anymore.
Another small moment I loved was when Stevens didn’t run over the chicken. It was one of the very few moments that genuinely put him in good spirits, and it happened completely outside his world as a butler. Just a simple act of kindness, appreciated by another person.
The ending disappointed me.
Even though Stevens briefly admits that evening is the best part of the day, he still finishes the novel trying to stretch the day by becoming better at banter. I wanted him to become more in touch with himself, but he still identified himself primarily as a butler.
One distinction the ending made me think about is that there are two different kinds of dignity in the novel.
The first is the dignity of being a butler.
The second is the dignity of life itself.
When Stevens reflects that perhaps there is dignity in making your own mistakes, he is no longer talking about butlers. He is talking about living. The tragedy is that he seems to realize, very late, that being an excellent butler and living a dignified human life are not necessarily the same thing.
28 Haziran 2026 Pazar
Man’s Search for Meaning - Viktor E. Frankl
I just finished Man’s Search for Meaning, and I have very mixed feelings about it.
The first thing that struck me was this sentence:
“We are indebted to the Second World War for enriching our knowledge…”
What the fuck? This much detachment from the experience of going through a concentration camp and losing basically everyone you love is almost pathological. It feels to me as if he detached himself from the emotions and took life as a “responsibility” which is quite different from how I interpret suffering and life.
Moreover, his definition of meaning is very vague and not very instructive or helpful in finding your own. The entire book revolves around the idea that if you don’t have meaning, you might as well not continue. He said this explicitly in his examples of people not having anything to look forward or meaning in the camps giving up. This kind of approach can make many people desperate. It makes you feel incomplete for not having a meaning.
And then I kept asking myself: What exactly is meaning? He gave some categories for different meanings someone can have but in no way there were methods. He also continued with repeating in multiple places what Nietzche said: "Those who have a why to live can bear almost any how."
Why does meaning have to be so strong and grand that I can do anything for it basically? If I don’t know what my meaning is, does that mean I’m already failing? Or I can't bear things. And what does it say about people who couldn't bear any how, does that mean they didn't have meaning or their version of meaning was not strong enough?
Frankl also says meaning changes from moment to moment. But that almost makes it harder to find your meaning. You can't look at it in such a narrow timeframe as “What matters today?”. It wouldn’t help anyone survive a concentration camp. I don’t think his definition of meaning is this minimal.
Then I started wondering if maybe we’re looking at it the wrong way. Steve Jobs said we can only connect the dots looking back. What if I can only find meaning after I live through it and not at the beginning? I don’t know if I suffered and studied and worked and moved for the sake of helping my parents. It was a very happy byproduct which, looking back now, gave meaning to all my suffering. Maybe meaning isn’t something you discover. Maybe it’s something you recognize afterwards.
Against all my reservations, there is something I truly admire about Frankl though. Going through all that, and while describing suffering, he says suffering is relative. He wasn’t diminishing anyone’s suffering despite possibly living through one of the worst experiences a human being can survive. That is quite admirable to me.
I also found myself underlining many of his observations almost immediately.
Not judging people too quickly.
Fear creating the very thing we fear.
Unnecessary suffering being masochistic rather than heroic.
And the danger of becoming an oppressor after being oppressed.
Those ideas felt timeless.
Even though I don’t think that I agree with Frankl with his philosophy of meaning, I appreciate the book.
26 Mayıs 2023 Cuma
1984 - George Orwell
- Gelecekle nasıl iletişim kurulabilirdi ki? Doğası gereği olanaksızdı. Gelecek ya şimdiye benzeyecekti, ki o zaman ondan haberi bile olmayacaktı ya da şimdiden farklı olacaktı, o zaman da içinde bulunduğu durumun hiçbir anlamı kalmayacaktı.
- İki kere ikinin dört ettiğini nereden biliyorduk ki? Yerçekimi diye bir şey olduğunu nereden biliyordu ki? Geçmişin değiştirilemez olduğunu nereden biliyordu ki? Madem geçmiş de, dış dünya da yalnızca zihinlerdeydi, madem zihin de denetlenebiliyordu, söylenecek ne kalıyordu ki geriye?
- Hiç kuşku yok ki, kişisel mülk ve lüks anlamında zenginliğin eşit bir biçimde dağıtılacağı, buna karşılık iktidarın küçük bir ayrıcalık zümrenin elinde toplanacağı bir toplum düşünmek mümkündür. Ama böyle bir toplum uygulamada uzun süre ayakta kalamazdı. Çünkü boş vakit ve güvenlik herkesçe paylaşıldığında, yoksulluğun serseme çevirdiği geniş kitleler okuryazar olacak, kendi başına düşünmeyi öğrenecek, o zaman da hiçbir işe yaramadığını sonunda fark ettiği ayrıcalıklı azınlığı ortadan kaldıracaktı. Hiyerarşik toplumun varlığı, uzun sürede, ancak yoksulluk ve cehalete yaslanarak sürebilirdi.
- Üretimin sürdürülmesi, ama ürünlerin dağıtılmaması gerekiyordu. Uygulamada bunu gerçekleştirmenin tek yolu da, savaşın sürekli kılınmasıydı.
- İnsanın azınlıkta olması, tek kişilik bir azınlık olması bile, deli olduğu anlamına gelmiyordu. Bir doğru vardı, bir de doğru olmayan; doğruya sarıldığın zaman, tüm dünyayı karşına bile alsan, deli olmuyordun.
- Akıllılık çoğunluğa bakılarak ölçülmez.
- Özgürlük, iki kere iki dört eder diyebilmektir.
- İnsan sevilmekten çok anlaşılmayı istiyordu belki de.
- O insanlar gerçek inançlarından vazgeçmedikleri için ölüyorlardı. İster istemez, tüm onur kurbanın, tüm utanç da onu diri diri yakan Engizisyoncu’nun oluyordu.
1 Eylül 2022 Perşembe
Psikanaliz ve Sonrası - Engin Geçtan
- Alman hekim Emil Kraepelin 1883 yılında yayınlanan kitabında, (…) her bir davranış bozukluğu türünün diğerlerinden farklı belirtiler gösterdiğini ve örneğin kızamık hastalığında olduğu gibi, önceden belirli ve tanımlanabilir bir seyir gösterdiğini açıklayarak sistematik bir psikiyatrik klasifikasyonu ilk kez gerçekleştirmiştir.
- Breuer, çoğu kadın olan hastalar üzerinde hipnozu ilginç bir biçimde kullanıyordu. Bu hastalar hipnoz altında sorunlarını baskısız ve açıkça anlatabiliyor, hipnozdan uyandıklarında rahatlık duyuyorlardı. Duyguların boşalımına imkan veren bu yönteme, arınma anlamına gelen katarsis denmişti.
- Freud, giderek hipnozdan vazgeçti ve hastalarını uyanıkken, düşünce düzenini ve ahlak kurallarını gözetmeksizin özgürce konuşmaya yöneltti. Bu yöntemle hastalar içsel engellerini yenebiliyor, unutulmuş anılarına inebiliyor ve giderek sorunlarını açıkça tartışabilir bir duruma geliyorlardı. Bu yeni yönteme serbest çağrışım ve bu yöntem aracılığıyla hastaların içsel dünyalarına giderek kendilerini daha iyi tanımalarına ve daha sağlıklı bir uyum düzeyine erişebilmelerine olanak sağlayan ilkelere de psikanaliz adı verildi.
- Ona göre, uyku süresince bilinçdışı zihinsel etkinlikler kişiyi uyandırabilecek oranda yoğunlaşır. Sansür mekanizması sayesinde kişi uykusunu sürdürebilir. Bir başka deyişle, uyumakta olan kişi, bilinçdışından taşan bu düşüncelerle uyanacağı yerde rüya görür.
- Çocukluk döneminden kalma içgüdüsel dürtüler, günün kalıntıları tarafından maskelenmiş bir biçimde rüyaların içeriğini oluştururlar.
- Topografik kuram:
- Bilinç: dış dünyadan ya da bedenin içinden gelen algıları fark edebilen zihin bölgesidir.
- Bilinçöncesi: dikkatin zorlanması ile bilinç düzeyinde algılanabilen zihinsel olayları ve süreçleri içerir.
- Bilinçdışı: Genel anlamda bilinçdışı, bilinçli algılamanın dışında kalan tüm zihinsel olayları, dolayısıyla bilinçöncesini de içerir. Dinamik anlamda ise bilinçdışı, sansür mekanizmasının engeli dolayısıyla bilinç düzeyine ulaşma olanağı olmayan zihinsel süreçleri içerir.
- Freud içgüdülerin tümünü iki ana bölümde toplanmıştır: yaşam içgüdüsü (eros) ve ölüm içgüdüsü (thanatos) Yaşam içgüdüleri bireysel yaşamın ve insan ırkının sürekliliğini sağlar. Açlık, susuzluk ve cinsellik bunlar arasında sayılabilir. Yaşam içgüdüsünü çalıştıran enerji türüne libido denir.
- Freud’a göre saldırganlık, insanın kendine dönük yıkıcı eğilimlerinin dış dünyadaki objelere çevrilmesidir. İnsan diğer insanlarla savaşır ya da onlara karşıt davranışlar geliştirir. Çünkü kendini yok etme isteği ve yaşam içgüdüleri birbirlerini etkisiz kılabilir ya da biri diğerinin yerine geçebilir.
- Kızgınlık duygularını (dışkıyı) tutma çabası tüm duygusal tepkilerin ketlenmesine neden olabilir (anal tutucu karakter). Anal tutucu karakterin en uç örneği, obsesif-kompulsif nevrozlarda görülür. Annenin tutarsız davranışlarına ya da ilgisizliğine karşı duyduğu öfkeyi boşaltma alışkanlığı geliştiren çocuklarda, karşıt duyguları (sevgi ve nefret) birlikte yaşama, derbederlik, öfke tepkileri gösterme, baş kaldırma ve sadist-mazoşist eğilimler yaşam bu izlerini sürdürür. Bu gibi kişiler her şeye, özellikle otoriteye, karşıt öneri de getirmeksizin, sürekli karşı çıkarlar (anal tepkici karakter).
- Hızlı değişen çağdaş toplumlarda geçerli değer yargılarına ulaşabilmek pek de kolay olmaz ve başarıyla atlatılamayan kimlik bunalımı, ergende toplum içindeki rolüne ilişkin bir şaşkınlık yaratır.
- Freud’un geliştirdiği yapısal kurama göre, kişilik üç ana sistemden oluşur: id, ego ve süperego. İd, kalıtsal olarak gelen içgüdüleri de kapsayan ve doğuştan var olan psikolojik gizilgüçlerin tümüdür. Ego, organizmanın gerçek nesnel dünyayla alışverişe geçme ihtiyacından varlık bulur. Ego kişiliğin yürütme organıdır. Eyleme giden yolları denetimi altında bulundurur, çevresindeki nesnelerin hangileri ile ilişki kuracağını seçer, hangi içgüdülere ne biçimde uyum sağlaması gerektiğine karar verir. Kişiliğin üçüncü ve en son gelişen sistemi süperegodur. Bu sistem, çocuğa ona-babası tarafından aktarılan ve ödül ve ceza uygulamalarıyla pekiştirilen, geleneksel değerlerin ve toplum ideallerinin içsel temsilcisidir, kişiliğin vicdani ve ahlaki yönüdür.
- Çoğu kimsenin olağan karşıladığı durumlarda kaygıya kapılıyorsa ve sorunlarını çözmek için çaba göstereceği yerde görmezden geliyorsa, davranışları nevrotik olarak değerlendirilir. (…) zorlanma durumlarını yenmek için çaba göstereceği yerde türlü savunma yöntemleri kullanarak onlardan kaçınmak ister; kendi çıkarlarına ters düşen davranışlarının ve yedek çözüm yollarını görebilmesini engelleyen katılığının farkında değildir; benmerkezciliği nedeniyle yakın ilişkiler kuramaz; sorunlarını çözme çabası gösterememenin yarattığı suçluluk duyguları, yaşamında aradığını bulamama ve mutsuzluk varlığına egemendir.
- Çocuk kusurlu ana-baba tutumları sonucu sevgiden yoksun bırakıldığında, ebeveyne yönelik düşmanca duygular geliştirir ve bu duygu duygu giderek yetişkin yaşamda da tüm dünyanın düşman bir çevre olarak algılanması ile sonuçlanır.
- Çevreden gösterilen yakınlığı kendi düşmanca duygulardan ötürü karşılık vermediği gibi, böyle bir durumda, insanlara düşmanlık duymakta ne kadar haklı olduğu konusundaki inancı sarsılır ve yerine suçluluk duyguları alır. Bu duygular yaşamamak için, çevresinden yöneltilen olumlu tutumları ve yakınlaşmaları farkında olmaksızın bozar. (…) Reddedilmekten korkan insan, en açık ve sıcak bir kabul gösterildiğinde bile reddedildiğini kanıtlayacak belirtiler arar, bulamazsa da yaratır.
- İnsanları “güçlü” ve “zayıf“ Olarak ayırır; birinci gruptakilere hayranlık duyar, ikinci gruptakileri küçümser. Böyle bir insanın zayıf kavramı da mantık dışıdır; kendisine yakınlık gösteren, isteklerini yerine getiren, duygularını kolayca belli eden kişileri değersiz bulur, benzer tutumları kendisinde fark ettiğinde canı sıkılır.
- “Eğer her şey çocukluk dönemi ile açıklanırsa, o zaman her şey bir başkasının kusuru olarak değerlendirilir ve insanın kendi sorumluluğunun üstlenme gücüne duyulan güven de küçümsemiş olur.”
-Erik Erikson
- Adler, her insanın yaşamına “yoğun eksiklik duyguları”yla başladığı görüşünü savunur. Bu duygular evrenseldir, herkeste vardır ve bundan ötürü “normal” sayılmalıdır.
- Nevrotik kişi sürekli üstünlük maskesinin düşeceği ve yetersizliğini ortaya çıkaracak durumlarla karşılaşacağı korkusu içerisindedir. Böyle bir durumla karşılaştığında yaşadığı eksiklik duygusu öyle yoğun ve acıdır ki, kendi gözündeki üstünlük imgesini koruyabilmek için tüm psikolojik güçlerini kullanarak bazı yöntemleri harekete geçirir.
17 Ağustos 2022 Çarşamba
Cesur Yeni Dünya - Aldous Huxley
- Her şeyin ulaşılabilir olduğu bir dünyada hiçbir şeyin anlamı yoktur.
- Eğer kötü bir davranışta bulunduysanız, pişmanlık duyun, elinizden geldiği kadar durumu düzeltin ve bir dahaki sefere daha iyi davranmaya bakın. Ne sebeple olursa olsun hatanızın üzerinde kara kara düşünmeyin. Temizlenmenin yolu çamurda yuvarlanmak değildir.
- “Bu da,” diye veciz bir ifadeyle ekledi Müdür, “mutluluk ve erdemin sırrıdır; yapmak zorunda olduğun şeyi sevmek. Tüm şartlandırmaların amacı budur: İnsanlara, kaçınılmaz toplumsal yazgılarını sevdirmek.“
- “Ne kadar çok yama olursa o kadar az refah olur, ne kadar çok yama olursa…”
- Asla bir Epsilon’a emirlerini yerine getirsin diye bağırmak zorunda kalmayan erkeklere; konumlarını olduğu gibi benimseyen erkeklere; kast sisteminde bir balığın suda hareket ettiği gibi dolanabilen erkeklere; kendilerini öyle rahat hissediyorlardır ki ne kendilerinin ne de içinde var oldukları lütufkar rahatlığın farkındadırlar.
- Fiziksel bir eksiklik, zihinsel bir ağırlık yaratabilirdi. Sanki süreç, tersine de işleyebiliyordu. Zihinsel aşırılık, kendi amaçları doğrultusunda, kasti bir yalnızlığın gönüllü körlük ve sağırlığını, yapay bir zevklerden el çekme iktidarsızlığını doğurabiliyordu.
- İnsan mutluluk konusunu düşünmek zorunda olmasa yaşam ne kadar eğlenceli olurdu.
- Fakat burada yasaları ben koyduğum için, çiğneyebilirim de.
- Beyinleri ya da kasları asla zorlanmaz. Yedi buçuk saat hafif, yormayan iş, sonra da soma istihkakları, oyunları, sınırsız çiftleşmeleri ve duyusal filmler. Başka ne isteyebilirler ki?
- Şurası kesin; Tanrı’dan bağımsız olabiliriz. Dini duygular tüm yitirdiklerimizi telafi edecektir. Ancak telafi edilecek bir kaybımız yok; dini duygular gereksiz. Gençlik arzuları asla körelmezken niye gençlik arzularının yerini alacak bir şeylerin peşinde koşalım? Bütün eski maskaralıkları sonuna kadar yaşayabiliyorken niye heveslerin yerini alacak bir şey arayalım? Zihinlerimiz ve bedenlerimiz yaşamdan zevk almayı sürdürürken niye tutunacak bir şeye gereksinim duyalım?
Günübirlik Hayatlar - Irvin D. Yalom
- Yunan mitolojisinde, Tanatos ve Hypnos’un, yani ölüm ve uykunun ikiz kardeş olduklarını duymuş muydun?
- Ebeveynlerimizi yitirdiğimizde kendimizi kırılgan hissederiz çünkü bir yandan kayıpla baş etmeye çalışırken bir yandan da kendi ölümümüzle yüzleşmemiz gerekir. Yetim kaldığımızda artık mezarla aramızda kimse kalmamış demektir.
- Çok iyi sosyal becerilerin var, özgüvenin yüksek görünüyor, benimle kurduğun yakın ilişkinin sana iyi geldiğini söylüyorsun. O halde neden başka insanlarla da yakınlık kurmaktan kaçınıyorsun? Böyle soyutlanmış bir yaşamın ne gibi bir faydasını görüyorsun?
- Belirgin bir kayıtsızlık, terapiste, hastanın konunun daha derinlerine inmek istemeyebileceğini gösteren bir işarettir.
- Kendini korumaya almışsın ama bedeli ağır olmuş. Kendini çok fazla şeyden mahrum bırakmışsın.
- Bence içinde pusuya yatmış büyük bir tehlike beklentisi, doğal spontanlığını baltalıyor. Spontanlığın bir tür canavara düştüğünü söylemiştin. Seni çeken bir hedef yok artık. Bunun yerine yaptığın her şey sanki bir içsel tehlikeyi kovuşturma çabasından ibaret gibi görünüyor.
- İster uzun yaşayacak olayım, ister kısa. Şu anda hayattayım.
- “Neden’i olan, Nasıl’a katlanır.“ -Nietzsche

